شینیگامی (Shinigami) در آئین شینتو یا فرهنگ عامه مردم ژاپن واژه جدیدی به حساب می آید. شینیگامی مرکب است از دو بخش “شین” به معنی مرگ و “گامی” یا “کامی” به معنای “والا و قدسی” (البته در لغت). این کلمه معمولاً خدای مرگ ترجمه می شود. ولی می توان آن را فرشته مرگ نیز معنی نمود. مانند الهه های ایران باستان و سایر خدایان و الهه های تمدن های قدیمی دیگر. به دلیل نو بودن شینیگامی در آئین شینتو تعریف واحدی نیز برای آن وجود ندارد. در نتیجه در انیمه ها و مانگاها دست نویسنده و کارگردان جهت خلق و پروراندن شینیگامی ها کاملاً باز است.

ریشه واژه شینیگامی

همان طور که بیان شد بخش اول واژه شینیگامی (Shinigami)، شین، به معنای مرگ است. بخش دوم، گامی یا همان کامی، نیز در اصطلاح به معنی برخوردار بودن همه پدیده های طبیعی از نوعی روح قدسی ست. پس می توان این گونه برداشت نمود که  شینیگامی روحی ست والا، که درمقوله مرگ، دستی بر آتش دارد. چنین مفهومی بیشتر به فرشته مرگ شبیه است. ولی چون در دنیای باستان آنها را خدا یا الهه می دانستند، معمولا همان خدای مرگ ترجمه می شود. گر چه در ادامه می خوانیم که این واژه در اصل قدمت چندانی در آئین شینتو ندارد.

گامی یا کامی در آئین شینتو

در واقع در آئین شینتو برای هر موجود زنده و یا بی جان، اعتقاد به روح یا طبیعت روحانی دارند (همان کامی). مانند کوهها، آبشارها، جنگلها، ارواح قهرمانان، رهبران قبائل، اجداد و نیاکان، مرگ (شینیگامی ها) و…. ژاپنی ها به چند هزار تا 8 میلیون کامی معتقدند. بی گمان رهبران فعلی شینتو معتقدند که خود ژاپنی های هم برداشت واضحی از کامی ندارند. آنها کامی را در اعماق وجود خود درک می کنند. در زبان ژاپنی به خدا “کامی ساما” گفته می شود.

شینیگامی

 

افسانه ایزانامی و ایزاگامی

البته در افسانه های آئین شینتو دو خدا به نام های ایزانامی و ایزاگامی وجود دارند که چرخه مرگ و حیات را در دست دارند. در افسانه های این آئین آمده است که خدایان اصلی این دو خدا را آفریدند. آنها مسئول آفرینش نخستین خشکی ژاپن بودند. سپس ازدواج کردند و ایزانامی در پی به دینا آوردن آخرین فرزند خود از دنیا رفت. ایزاگامی به دنبال او وارد سرزمین یومی یا سرزمین مردگان شد. ایزاگامی نتوانست صورت همسر خود را ببیند اما از او خواست برگردد. ایزانامی به دلیل خودن میوه یومی قادر به بازگشت نبود.

ایزاگامی تصمیم می گیرد در کنار همسر خود بماند. وی هنگامی که ایزانامی خواب بود با آتش زدن شانه او در روشنایی آن چهره همسر خود را می بیند. چهره ای پوسیده که دیگر هیچ نشانه ای از همسر زیبایش در آن نبود. ایزاگامی ترسیده و پا به فرار می گذارد. ایزانامی به دنبال او رفته و می گوید اگر برنگردد روزی 1000 تن را می کشد. ایزاگامی نیز پاسخ می دهد که هرگز به آنجا باز نخواهد گشت. و او نیز هر روز به 1500 تن زندگی خواهد بخشید. وی بعد از خروج از آنجا دروازه سرزمین مردگان را بست به آن لقب دنیای پلیدی داد.

البته این افسانه شباهت هایی به افسانه های سایر ملل مانند یونان و مصر باستان نیز دارد.

جالب است بدانید در ژاپن و دیگر کشورهای آسیای شرقی عدد 4 (shi) بدشگون شناخته می شود. چون تلفظی شبیه به کلمه she به معنای مرگ دارد.

ایزدان ایزاناگی و ایزانامی

شینیگامی ها در آئین شینتو

به هر موجودی با نیروی ویژه و فرا بشری که در مقوله مرگ انجام وظیفه کند و بتواند در امر مافوق طبیعی مرگ کنترلی داشته باشد شینیگامی گفته می شود.

شینیگامی ها همان فرشته ها یا خدایان مرگ هستند. یعنی در آئین شینتو به منظور بیان نمودن مفهوم مرگ، به آن در قالب یک موجود زنده چهره ای بخشیده می شود. در اصل قدمت این کامی در این آئین زیاد نیست. شاید  شینیگامی در دوره سن گوکو از اروپا وارد فرهنگ ژاپن شده است. ولی به احتمال بیشتر این واژه در قرن نوزدهم از خدایان مرگ، در چین الهام گرفته شده و سپس کم کم در ژاپن بومی گردیده است. از آنجا که شینیگامی ها خدایانی هستند که درآئین شینتو پیشینه تاریخی ندارند، تعریف و توصیف واحدی نیز در مورد آنها وجود ندارد.

ظهور شینیگامی ها در انیمه ها و مانگاها

همان طور که تا الان باید معلوم شده باشد ژاپنی ها و در کل مردم آسیای شرقی توجه و اهمیت خاصی برای ارواح مردگان قائل هستند. در نتیجه در فیلم و سریال و انیمه ها دیدن ارواح درگذشتگان و احترام به آنها امری طبیعی ست.

در فرهنگ ژاپن هر فردی روحی دارد به نام ریکون. ریکون ها باید با مناسک خاصی به اجداد نیاکانشان ملحق شودند. اگر این اتفاق نیوفتد این ارواح ممکن است به دنیای مادی برگردند و اشخاصی را تسخیر کنند.

پس آنها باید به برزخ راهنمایی شوند. بله، درست حدس زدین. از همین جاها ست که سر و کله شینیگامی ها پیدا می شود و داستان های وحشتناک فیلم ها و انیمه ها شکل می گیرند. اگر اهل دیدن انیمه و یا خوندن مانگا هستید حتماً واژه شینیگامی رو خیلی شنیدید و یا خوندید. با توجه به اوصافی که از این واژه در فرهنگ ژاپن گفته شد. تعجبی ندارد که ما در انیمه ها و مانگاها، شینیگامی هایی با چهره و ویژگی های مختلفی می بینیم. یعنی نویسنده و کارگردان می توانند خلاقانه شینیگامی های اثرشان را انتخاب نموده و آنها را بپرورانند.

ریوک

 

کلام آخر

این که شینیگامی ها، کی و از کجا وارد فرهنگ عامه ژاپن شده اند مشخص نیست. ولی آنچه که حائز اهمیت است، تبدیل شدن آنها به یک کامی مهم در آئین شینتو ست.همچنین کاربرد زیاد آنها در انیمه ها و مانگاها. حتی در برخی نقاط ژاپن برای آن افسانه های بومی نیز بیان می شود.  نکته جالب هم این جا ست که می توان برای هر اثری شینیگامی های خاص آن اثر را خلق نمود. شما می توانید در انیمه ها شخصیتهایی مثبت تا شرور، و چهره هایی شبیه آدم تا ظاهری ترسناک را به عنوان شینیگامی ببینید. خوشحال می شیم اگه نظرتون رو راجع به این مقاله در iransafehouse با ما به اشتراک بذارید.

دیگر مطالب وبلاگ